زجل و زجل‌خوانی

زجل، یکی از انواع شفاهی ادبیات عامیانه عربی (فولکلور) و نوعی از شعر شفاهی‌ست که به لهجه‌های مختلف عربی سروده می‌شود. زجل لبنانی و محافل زجل‌خوانی و شاعران زجل‌گوی لبنانی از معروف‌ترین‌ها هستند. زجل به لحاظ ساختار و محتوا بسیار شبیه به موشح است و ریشه و تبار آن به عربستان قبل از اسلام و الخنسی برمی‌گردد. محتوای زجل‌های لبنانی بیشتر به کوهستان و افسانه‌ها، لطیفه‌ها و داستان‌های اهل سنت، تشیع، مسیحیت و دروز بر می‌گردد. بسته به این‌که شاعر زجل‌سرا به چه فرقه‌ای گرایش داشته باشد محتوای زجل‌ها هم متفاوت است. آمیختگی عمیق‌ با لهجه و افسانه‌های بومی و همچنین با ریتم و قافیه و ردیف زجل را تقریبن غیرقابل ترجمه می‌کند. زجل در لغت به معنای ترانه‌ کوتاه و ساده است و در کشورهای عربی به خصوص الجزایر امروز هم رواج دارد. در مراسم زجل‌خوانی، گاهی دو شاعر زجل‌سرا با یک‌دیگر مقابله می‌کنند و در گفتگو با هم شعر می‌سرایند و نوازندگان و مستعمین هم آن‌ها را با تشویق و زمزمه همراهی می‌کنند. در لبنان موضوع محوری زجل‌، کوهستان، نوستالژی و ستایش طبیعت مناطقی‌ست که شاعران زجل‌سرا از آن می‌آیند و کمتر به موضوعات فرقه‌ای و مذهبی مربوط می‌شود. بداهه‌سرایی/ نوازی در زجل نقش مهمی دارد و زجل سرایان معمولن با آمادگی قبلی وارد محافل زجل‌خوانی نمی‌شوند. به همین دلیل هم از ویژگی‌های مراسم زجل‌خوانی یکی همین زنده بودن و حس بداهه‌گی آن است که ناب و لذت‌بخش‌اش می‌کند. از معروف‌ترین زجل‌سرایان لبنانی، شحرور الوادی، علی‌ الحاج، شیخ شاهین حبیش، رامض البستانی، یوسف عبدالله الکهله هستند که از فرق مختلف مذهبی . از جمله اهل سنت، تشیع و مسیحی ارتدوکس و دروز می‌آیند.
اینجا می‌توانید یکی از محافل زجل‌خوانی زجل‌سرای معروف لبنانی، زغلول الدامور را ببینید.
بخشی از اطلاعات این تکه را از کتاب
Lebanon through writer’s eyes by T.J Gorton & Feghali Gorton
برداشته‌ام. کتابی که خواندن‌اش را به مسافران بیروت پیشنهاد می‌کنم و بیشتر درباره‌اش خواهم نوشت.